Experts in gesprek met Kamer over thuisonderwijs: kinderrechten of ouderrechten onder druk?
Experts in gesprek met de Tweede Kamer over thuisonderwijs. V.l.n.r. prof. Sjoerd Karsten, Ilona van der Zalm, Erna Stelma en dr. Marieke Hopman.
Wat moet de toekomst van thuisonderwijs worden? Daarover ging de Tweede Kamer woensdag in gesprek met deskundigen.
Geen eerlijke opzet
Het was woensdag volle bak in de Tweede Kamer. Naar schatting 170 mensen woonden het rondetafelgesprek bij. Onder hen waren veel kinderen die graag door willen gaan met thuisonderwijs. Geen van hen mocht overigens aanschuiven bij het gesprek, terwijl daar wel twee vrouwen mochten spreken over hun negatieve jeugdervaringen met thuisonderwijs. Daarmee was het gesprek in opzet niet fair and balanced.
Marieke Hopman spreekt eigen proefschrift tegen
De felste kritiek op thuisonderwijs kwam van filosofe Marieke Hopman. Zij noemde het “compleet in strijd met kinderrechten”. Hopman vertelde in 2015 onderzoek te hebben gedaan naar thuisonderwijs. Zij beweert daar “heel open” aan begonnen te zijn. “Ik vond het wel een aantrekkelijke optie.” Daarmee spreekt ze haar eigen proefschrift tegen, waarin ze schrijft te zijn begonnen aan haar onderzoek vanwege “aanwijzingen” dat kinderrechten op "grove wijze" geschonden worden bij thuisonderwijs.
Instanties keren zich tegen thuisonderwijs
Thuisonderwijs schiet tekort in het socialiseren van kinderen, aldus Hopman. Kinderen van school weghouden schendt hun rechten. Dat was ook de teneur bij de instanties die deelnamen aan het gesprek: de Onderwijsinspectie, het Openbaar Ministerie en Ingrado, de belangenvereniging van leerplichtambtenaren. Ze willen eigenlijk allemaal af van de wettelijke leerplichtvrijstelling. Gaat het handhaven van de wet zo niet over in het ontmantelen van de wet?
Openbaar Ministerie gaat strafvervolging doen
Opmerkelijk was de erkenning van het Openbaar Ministerie dat ouders strafrechtelijk vervolgd kunnen worden, terwijl de leerplichtvrijstelling nog altijd in de wet staat. Volgens officier van justitie Linda Dubbelman zouden beroepen op deze vrijstelling na de recente uitspraak van de Hoge Raad nauwelijks nog standhouden bij de rechter. Die oordeelde op 21 april dat vrijgestelde kinderen naar de openbare school kunnen, omdat die “neutraal” is.
Lees ook: Zijn openbare scholen neutraal? Wat vindt staatssecretaris Tielen nu echt?
Wat de wetgever wil is toch duidelijk?
Het OM wil daarom dat de politiek snel duidelijkheid schept. Anders dreigt de situatie, aldus Dubbelman, “dat we ouders gaan vervolgen zonder dat heel duidelijk is wat de wetgever nu eigenlijk wil”. Dan moet het OM maar de memorie van toelichting bij de Leerplichtwet van 1969 lezen. Daarin is, ondanks protest van de linkse partijen D66 en PSP, bewust gekozen voor een regeling waarbij ouders met een eenvoudige verklaring hun gewetensbezwaren kenbaar konden maken, zonder verplichte inhoudelijke toelichting of voorafgaande beoordeling daarvan.
Erna Stelma: 'Verbonden aan godsdienstvrijheid'
Ook Erna Stelma van Stichting Van Rechtswege uitte stevige kritiek op de juridische gang van zaken. Volgens haar holt de Hoge Raad de Leerplichtwet uit, terwijl de wetgever de vrijstelling nooit heeft afgeschaft. De wet blijft hetzelfde, maar de eisen worden steeds strenger. “De uitspraak van de Hoge Raad is op basis van de geldende wet aantoonbaar onjuist”, aldus Stelma. Dat is zorgwekkend, want de leerplichtvrijstelling “is verbonden aan godsdienstvrijheid, de onderwijsvrijheid en ook aan het ouderlijk gezag.”
Vergelijking met kinderen van Ruinerwold
Opmerkelijk was ook de inbreng van Ingrado. Op voorhand diende deze belangenorganisatie een position paper in met een verwijzing naar “de kinderen van Ruinerwold” als voorbeeld van vrijgestelde kinderen met wie het “niet goed” gaat. Dat is desinformatie van het meest laakbare soort, omdat daarmee thuisonderwijsouders in dezelfde hoek gezet worden als sekteleden die hun kinderen isoleren en mishandelen.
Ongekend cynisme
Feit is dat de kinderen van Ruinerwold nooit vrijstelling van de leerplicht hebben gedaan. Ten minste een deel van hen stond niet eens ingeschreven bij de burgerlijke stand. De leerplichtambtenaar van hun gemeente – aangesloten bij Ingrado, zo mogen we aannemen – had wel onderzoek gedaan naar het gezin, maar geoordeeld dat alles “in orde” was. Dat Ingrado de zaak-Ruinerwold inzet om stemming te maken tegen thuisonderwijs getuigt van een ongekend cynisme.
Sjoerd Karsten: "Hardnekkige mythe"
Maakt thuisonderwijs kinderen asociaal? Beslist niet, was de boodschap van emeritus-hoogleraar onderwijswetenschappen Sjoerd Karsten. Hij noemde het een “hardnekkige mythe” dat thuisonderwijs de sociale ontwikkeling van kinderen zou schaden. De professor wees op Amerikaans onderzoek waaruit blijkt dat thuisonderwijskinderen opener zijn tegenover andere kinderen.
"Eén op de vijf scholen krijgt een onvoldoende"
Karsten vindt wel dat er toezicht moet komen. Dat ontbreekt in Nederland. Ouders zijn volledig vrij in het invullen van onderwijs. Karsten heeft zelf al geprobeerd om de leemte te vullen met een keurmerk. Dat is onderhand 270 keer verstrekt. Het keurmerk is vrijwillig en biedt daarmee geen garanties. Aan de andere kant: die garanties zijn er tegenwoordig in het schoolonderwijs ook niet meer, nu één op de vijf 15-jarigen niet genoeg kan lezen om mee te komen in de samenleving. Karsten: “Eén op de vijf scholen krijgt een onvoldoende. Moeten wij dan onze kinderen naar dat onvoldoende onderwijs sturen?”
Lees ook: Ouders kiezen voor thuisonderwijs: 'Precies op het kind afgestemd'
Toezicht is "goed uitvoerbaar"
De Nederlandse Vereniging voor Thuisonderwijs (NVvTO) is voorstander van overheidstoezicht. Dat houdt in dat “ouders net als nu de ontwikkeling van het kind bijhouden”, waarbij ze een onderwijsplan opstellen waarin rekening gehouden wordt met de kerndoelen. De inspectie ziet toe. Dat is “goed uitvoerbaar”, legde NVvTO-voorzitster Ilona van der Zalm uit. “Dat zien we ook in de ons omringende landen. 20 van de 27 omringende Europese landen kennen een vorm van thuisonderwijs.”
Be careful what you wish for
Voorzichtigheid zou hier op z’n plaats zijn. De kerndoelen worden in toenemende mate beïnvloed door een seculier-liberaal mensbeeld, een mensbeeld waar een aanzienlijk deel van de thuisonderwijsgezinnen bezwaar tegen heeft. Kerndoel 38 draagt respect voor “seksuele diversiteit” op, wat onverenigbaar is met het christendom, dat seksualiteit alleen in het huwelijk van man en vrouw toelaat. Via thuisonderwijstoezicht kan de Seksuele Revolutie alsnog achter de voordeur komen.
Laatst bijgewerkt: 12 oktober 2026 14:05