Gaat het kabinet thuisonderwijs verbieden - of wettelijk regelen?

Steeds meer kinderen krijgen vrijstelling van de leerplicht. Het toezicht ontbreekt. Staatssecretaris Judith Tielen (Onderwijs) onderzoekt het afschaffen dan wel reguleren van thuisonderwijs. 

Thuisonderwijs neemt toe in populariteit

Als ouders bezwaar hebben tegen de richting van scholen in hun omgeving, kunnen zij een beroep doen op artikel 5 sub b van de Leerplichtwet. Daarmee is hun kind vrijgesteld van de leerplicht. Het gaat hier om levensbeschouwelijke bezwaren tegen scholen, niet om thuiszitten door bijvoorbeeld gezondheidsklachten. Het aantal kinderen dat een vrijstelling vanwege richtingsbezwaar heeft neemt al jaren toe: van 575 in het schooljaar 2013-2014 naar 2.860 in 2024-2025. Dit aantal blijft evenwel veel minder dan de 70.000 kinderen die thuiszitten doordat ze vanwege gezondheidsklachten niet naar school kunnen.

Ouders nemen het thuisonderwijs zeer serieus

Er is geen toezicht van de Onderwijsinspectie op kinderen met een vrijstelling vanwege richtingsbezwaar. In principe zijn ouders vrij om geen enkele vorm van onderwijs te geven. In de praktijk neemt het overgrote deel van de ouders het geven van thuisonderwijs zeer serieus, juist omdat het offers vraagt: vaak kan de moeder niet werken doordat zij lesgeeft aan haar kinderen. Ouders moeten ook opboksen tegen het maatschappelijk vooroordeel dat ze hun kinderen sociaal isoleren en religieus indoctrineren.

Lees ook: Waarom kiezen steeds meer ouders voor thuisonderwijs?

Tim Hofman is tegen

Het feit blijft evenwel dat er geen structureel toezicht is op thuisonderwijs. Wat gebeurt er met de kinderen die vrijgesteld zijn van de leerplicht? BNN-presentator Tim Hofman denkt het wel te weten. In zijn veelbekeken programma BOOS schildert hij thuisonderwijs af als schadelijk. Hij laat weliswaar een woordvoerster van de Nederlandse Vereniging voor Thuisonderwijs aan het woord, maar doet haar positieve ervaringen af als "anekdotisch". Hetzelfde zegt hij niet over de negatieve ervaringen van twee vrouwen - waarvan er één opgroeide in een sekte - die hij interviewt. Uit hun ervaringen mogen wel verregaande conclusies getrokken worden over de 'schade' van thuisonderwijs. De evenwichtige verslaggeving is ver te zoeken.

Openbaar Ministerie staakt vervolging

Naast gebrek aan toezicht is er voor ouders vaak ook onduidelijkheid over de juridische status van hun vrijstelling. Die komt van rechtswege tot stand door een kennisgeving, maar kan aangevochten worden door de leerplichtambtenaar of het Openbaar Ministerie. Het beleid hieromtrent verschilt per gemeente, met rechtsongelijkheid tot gevolg. Voor het OM was dit in 2025 reden om elke strafvervolging van thuisonderwijzers te staken. 

Hoge Raad scherpt regels rond thuisonderwijs aan

Toch blijven thuisonderwijsgezinnen in onzekerheid zitten. De Hoge Raad heeft op 21 april geoordeeld dat ouders voortaan alleen een vrijstelling van leerplicht mogen krijgen als ze aantonen dat openbare scholen in hun omgeving niet objectief, kritisch en pluralistisch lesgeven over godsdienst en maatschappij. “Dit zal in de praktijk betekenen dat zo’n beroep nog slechts onder uitzonderlijke omstandigheden zal kunnen slagen,” zegt de hoogste rechter. 

Bom onder bijzonder schoolonderwijs

De Hoge Raad meent dat er op openbare scholen “neutraliteit” aangaande levensovertuigingen is. Ouders kunnen thuis aanvullen met onderwijs in hun eigen levensbeschouwing. Dit legt een bom onder niet alleen thuisonderwijs, maar ook onder het hele bijzonder schoolonderwijs. Want als openbaar onderwijs altijd passend is, welke levensbeschouwing je ook hebt, waarom zou de overheid dan christelijke scholen toelaten? Dit is helaas wel waar het steeds meer naar toegaat in de samenleving. Religie wordt als hobby gezien. Dat doe je maar thuis. Scholen moeten ‘neutraal’ zijn, waarbij de seculiere links-liberaal uiteraard mag invullen wat dat inhoudt (perverse seksuele voorlichting, religieuze onverschilligheid en wat niet meer). 

Van ouderrechten naar kinderrechten

In de thuisonderwijsdiscussie duikt nog een dreiging op voor het bijzonder onderwijs. Dat is de verschuiving van ouderrechten naar kinderrechten. Artikel 23 van de Grondwet geeft de ouders de vrijheid om voor hun kind een school te kiezen die in lijn is met hun levensovertuiging. Maar VN-verdragen hameren op het recht van het kind op deugdelijk onderwijs. Daarbij werpt de Staat zich uiteraard op als de hoeder van het kinderrecht. Zo komen ouders steeds meer buitenspel te staan. De tegenstanders van christelijk onderwijs gebruiken nu al kinderrechtargumentaties om inperking van Artikel 23 te bepleiten.

Lees ook: Artikel 23 op de helling: ministerie van Onderwijs wil ouderrechten ondergraven

Staatssecretaris Tielen wil af van de vrijstelling

Tim Hofman interviewt in de BOOS-uitzending staatssecretaris Judith Tielen van Onderwijs. De VVD’er geeft aan het liefst de vrijstelling te willen afschaffen, zodat alle kinderen naar school gaan. Als dat niet mogelijk is, wil ze toezicht op het thuisonderwijs. Tielen is niet de eerste die dit standpunt inneemt. Haar voorgangers Sander Dekker en Mariëlle Paul (beiden ook VVD) stelden zich hetzelfde op. Hun pogingen om de vrijstelling vanwege richtingsbezwaar af te schaffen sneuvelden echter.

Hoogleraar: 'Thuisonderwijskinderen hebben vaak voorsprong'

Wat het verbieden van thuisonderwijs bemoeilijkt is het gebrek aan bewijs voor de schadelijkheid ervan. Internationaal onderzoek – Nederland heeft een te kleine populatie voor betrouwbare resultaten – laat zien dat thuisonderwijskinderen academisch en sociaal niet onderdoen voor hun schoolgaande leeftijdsgenoten. “Sterker nog: ze hebben vaak zelfs een voorsprong,” stelt Sjoerd Karsten, emeritus-hoogleraar onderwijskunde. “Topuniversiteiten zoals Harvard deden in het verleden zelfs specifiek aan werving binnen het thuisonderwijs vanwege de uitstekende intellectuele en sociale vorming van deze kinderen,” zo zei de SGP in 2023 in de Tweede Kamer. Er lijkt geen bewezen probleem te zijn dat met een verbod opgelost wordt.

Lees ook: Ouders kiezen voor thuisonderwijs: 'Precies op het kind afgestemd'

Aan toezicht zijn risico's verbonden

Voor thuisonderwijsgezinnen breekt een spannende tijd aan. Staatssecretaris Tielen zal dit jaar de Tweede Kamer informeren over de opties om thuisonderwijs te verbieden dan wel te reguleren. De Nederlandse Vereniging voor Thuisonderwijs is voor het laatste: zij wil een wettelijke regeling met toezicht door de Onderwijsinspectie. Voor dat standpunt valt veel te zeggen, alleen al vanwege de duidelijkheid (en daarmee rust) die het thuisonderwijsgezinnen biedt. Tegelijk is het risico dat regulering ook inhoudt dat kinderen moeten leren over de ‘waarde’ van ‘seksuele diversiteit’. 

Laatst bijgewerkt: 21 mei 2026 15:11