Midden in de zomervakantie sommeert Nijmegen thuisonderwijsouders hun kind naar school te sturen

Nederlandse ouders kunnen hun kinderen onderwijs laten volgen in lijn met hun levensovertuiging. Deze onderwijsvrijheid is een groot goed, vastgelegd in de wet. De gemeente Nijmegen denkt daar duidelijk anders over.

Thuisonderwijsouders moeten hun kind naar openbare school sturen

Deze week ontvingen thuisonderwijsouders in Nijmegen een brief van hun gemeente. Die deelt mee dat de Hoge Raad heeft geoordeeld dat openbaar onderwijs alle geloven respecteert. Daarom kunnen ouders – ongeacht hun geloofsbezwaren – hun kinderen naar een openbare school sturen. De vrijstelling van de leerplicht op basis van geloofsbezwaren zal in de toekomst daarom alleen nog bij uitzondering tot stand komen, aldus de hoogste rechter. 

Onjuiste toepassing van Hoge Raad-vonnis

“Dit betekent dat de vrijstelling die u in schooljaar 2025-2026 had in uw situatie niet langer ontstaat,” concludeert de gemeente Nijmegen. “Uw vrijstelling van de verplichting tot inschrijving vervalt per 1 augustus 2026.” Dit is een onrechtmatige toepassing van het Hoge Raad-vonnis. Het vonnis geeft een toetsingskader voor vrijstellingen. Gemeenten hebben echt niet de wettelijke bevoegdheid om de inhoudelijke toetsing te doen. Zij mogen hooguit toetsen of het kind bijvoorbeeld in de leerplichtige leeftijd is. Gemeente Nijmegen speelt hier voor eigen rechter. 

Lees ook: Thuisonderwijs: overheid intimideert ouders die hun wettelijk recht gebruiken

Zonder toetsing komt de gemeente tot de conclusie

Opvallend is evenwel dat de gemeente hier niet eens aan toetsing doet. Er is geen communicatie met ouders over de inhoud van hun richtingsbezwaren tegen de scholen in hun woonomgeving. Zonder enige toetsing van die bezwaren concludeert Nijmegen al dat de vrijstelling niet voldoet aan het Hoge Raad-vonnis. Het is alsof je een eik neerzet langs de weg en de rechter eisen heeft opgesteld voor de hoogte, maar de gemeente eist dat je het omhakt, zonder de boom ooit te hebben gezien.

Kinderen zijn van de ouders, niet van de overheid

Alleen gaat het in Nijmegen natuurlijk niet om een boom, maar om kinderen. Die zijn van de ouders, niet van de overheid. De diepste overtuiging van die ouders mag tot uitdrukking komen in het onderwijs. Daarom heeft Nederland de grondwettelijke vrijheid van onderwijs. Die staat ouders toe een school te kiezen die in lijn met hun levensovertuiging is. Is zo'n school er niet, dan kunnen zij vrijstelling van de leerplicht krijgen. Die komt tot stand door een kennisgeving. Ouders zijn daarbij geen toelichting verschuldigd – een bewuste keuze van de wetgever, na de gewetensschendingen van de Tweede Wereldoorlog.

"Overgangsjaar"

Nijmegen staat niet alleen. Veel gemeenten hebben afgelopen maanden een brief met gelijke strekking gestuurd aan thuisonderwijsouders. Dan wordt aangekondigd dat de leerplichtvrijstelling van hun kind komt te vervallen. Er wordt gesproken van een “overgangsjaar”, met als doel dat het kind vanaf augustus 2027 naar school gaat. 

Is de wet opeens geen wet meer?

Dit terwijl er geen jota aan de Leerplichtwet is veranderd. De overheid doet alsof het wettelijke recht opeens geen recht meer is. De gevolgen hiervan zijn ingrijpend. Ouders komen in rechtsonzekerheid over het welzijn van hun kinderen. Dat dit het mensenrecht op een ongestoord gezinsleven schendt, daar horen we de overheid niet over.  

Illegale situatie

Dit alles gebeurt onder een absurde tijdsdruk. De Nijmeegse ouders krijgen deze week te horen dat hun vrijstelling per 1 augustus vervalt. Zonder vrijstelling moet een kind vanaf die datum ingeschreven zijn op een school. De gemeente spreekt weliswaar van schooljaar 2026-2027 als periode om “de inschrijving van uw kind te regelen”, maar ouders zullen dit vanuit een illegale situatie doen. In de optiek van de gemeente hebben zij immers per 1 augustus geen vrijstelling meer.

Geen vertrouwen in redelijke behandeling

Ouders kunnen dus komend jaar schuldig worden bevonden aan absoluut verzuim. Daar staat een maximale hechtenis van een maand op, of een boete van 5.500 euro. Ook kan uithuisplaatsing van het kind volgen. Zo gortig zal het niet worden, denk je dan, want een rechter legt niet zomaar de hoogste straf op. Maar bij veel thuisonderwijsouders is er geen vertrouwen meer op een redelijke behandeling door de overheid en de rechterlijke macht.

Vind in twee weken een school, midden in de zomervakantie

Ouders die het rampscenario van uithuisplaatsing willen voorkomen, zullen dus in de komende twee weken een school moeten vinden. Hoe verwacht de gemeente dat ouders dit regelen, terwijl de scholen gesloten zijn? De gemeente zélf is niet eens bereikbaar. De betrokken afdeling is “tijdens de zomervakantie uitsluitend per e-mail bereikbaar” en neemt pas “vanaf 24 augustus” de telefoon op.

In beroep gaan mag niet

Dat is nog niet alles. “Deze brief is een mededeling en geen besluit in de zin van de Algemene wet bestuursrecht,” schrijft de gemeente. “Tegen deze mededeling kan daarom geen bezwaar of beroep worden ingesteld.” Daar moet je het als ouder maar mee doen. Het is een stuitende manier van omgaan met kwetsbare burgers. Heeft de overheid dan niets geleerd van de toeslagenaffaire? Wie stopt dit ongebreidelde machtsmisbruik? 

Laatst bijgewerkt: 18 juli 2026 06:59