De smartphone lijkt bevrijdend, maar dreigt de nieuwe dictator van de 21ste eeuw te worden. Bron afbeelding: Wikimedia Commons / John Hollon.
Heb jij controle over je telefoon, of heeft je telefoon controle over jou?
We houden vast aan het ouderwetse idee dat technologie een neutraal, passief medium is dat wacht om gebruikt te worden. We houden onszelf voor dat we technologie kunnen beheersen en zelf kunnen kiezen wanneer we iets posten, scrollen, klikken of uitloggen. Dergelijke illusies gaan voorbij aan de meedogenloze efficiëntie van de aandachteconomie, die gebruikmaakt van elementaire biologie om onze aandacht te domineren.
Strijd om aandacht
De aandacht van mensen is inderdaad een schaars en waardevol goed waar bedrijven om strijden. Consumenten worden overspoeld met reclame en gegevensverzameling. Elke telefoonapp of elk digitaal apparaat voert een strijd om aandacht, met behulp van een reeks tools die zijn ontworpen om te winnen.
Google-designer: 'Smartphones zijn gokmachines'
Tristan Harris, een voormalig design-ethicus bij Google, beschreef onze smartphones op beroemde wijze als “gokautomaten”. Ze werken volgens een schema van beloningen, waaronder meldingen, likes en andere trucs, om ons aan de hendels te laten trekken, in de hoop op een dopamine-jackpot. Vaak ontgrendelen we onze telefoon om het weer te checken, om twintig minuten later diep in een Facebook-scroll terecht te komen. Het aandachtspel was vanaf het begin gemanipuleerd om de platforms te bevoordelen.
De psychologie van kleur
Een krachtig wapen in het arsenaal van Silicon Valley is kleur. Onze hersenen geven prioriteit aan heldere, levendige tinten die emotie, urgentie en beloning signaleren. Daardoor lijken onze schermen vaak op een zak gemorste Skittles. Net zoals de filmindustrie Technicolor gebruikt om de emoties van het publiek te manipuleren, doen app-ontwikkelaars hetzelfde. Ze weten dat oranje en blauw spanning opbouwen en dat pasteltinten rust oproepen.
Mens slaat aan op rood en roze
Wat zit er achter het rustgevende roze van het Instagram-logo? Het is ontworpen om ons endocriene systeem te vertragen en ons te ontspannen. Het felrode van een meldingsbadge schreeuwt om onmiddellijke aandacht. Kleuren werken omdat we biologische organismen zijn die geprogrammeerd zijn om op prikkels te reageren. Zoals Mack McKelvey van SalientMG opmerkte: “We kopen geen zwart-witte cornflakesdozen, we kopen de stimulerende, kleurrijke.”
De kosten van connectieverslaving
De digitale afhankelijkheid nam tijdens de pandemie sterk toe, omdat we tijdens de isolatie op zoek waren naar verbinding. Deze afhankelijkheid heeft geleid tot een spectrum van verslavingen die ons leven veranderen. Van de dwangmatige behoefte om sociale media bij te werken tot het verwaarlozen van verantwoordelijkheden in de echte wereld: de digitale wereld dringt steeds verder door in de fysieke wereld. Gamen, online gokken en pornografie zijn met één muisklik beschikbaar.
60 procent van de tieners is telefoonverslaafd
Kinderen zijn ook tragische slachtoffers van digitale agressie. Programma's als “Super Crazy Kids” en “Pinkfong” gebruiken hyperverzadigde kleuren om jonge geesten te boeien en hun zich ontwikkelende hersenen te overprikkelen. Tot 60 procent van de tieners vertoont tekenen van telefoonverslaving, waarbij hun dopaminereceptoren worden overspoeld door de constante, kleurrijke ruis van het scherm.
De grijstintenoplossing
Een manier om de cyclus van prikkels te doorbreken is elegant eenvoudig, maar wel pijnlijk. Het bestaat uit het saai maken van telefoons of digitale apparaten. Door het scherm van een telefoon op grijstinten te zetten, worden emotionele triggers weggenomen. Een monochroom scherm verbreekt de positieve feedbackloop. Plotseling lijkt de Instagram-feed veel minder op een snoepwinkel en veel meer op een spreadsheet. Deze eenvoudige truc beperkt de dopamine-kick, waardoor de drang om gedachteloos te scrollen afneemt.
Bestel kosteloos: Kind in het vizier! (eBook)
(Artikel gaat verder onder deze boodschap)
Kind in het vizier laat zien hoe pornografie de kuisheid van onze kinderen beschadigt en wat we ertegen kunnen doen. U krijgt meer dan informatie alleen. U ontvangt een helder overzicht van de risico’s, maar ook hoop en motivatie om zelf stappen te zetten. U leert hoe u uw gezin kunt beschermen, hoe u gesprekken met kinderen kunt voeren en hoe u de juiste hulpmiddelen inzet om grenzen te stellen.
Opzettelijk onaantrekkelijk
Deze omschakeling is een effectieve manier om de controle terug te krijgen. We hoeven het apparaat niet kapot te slaan; we hoeven alleen maar het volume te verlagen. Een grijze telefoon is opzettelijk onaantrekkelijk. Hierdoor kunnen we het apparaat zien als een hulpmiddel in plaats van een bron van emotionele stimulatie.
Gematigder, rustiger leven
Als we onze apparaten niet onder controle houden, zullen ze onvermijdelijk ons onder controle houden. We zullen last krijgen van moderne kwalen zoals angst, “tekstnek”, slaapstoornissen en de holle stress van “doomscrolling”. Bovenal moeten we ook een gematigder, rustiger leven leiden. We moeten onze behoefte aan constante opwinding verminderen en ons verlangen naar deugdzaamheid vergroten.
We zijn doelwitten van manipulatie
Om onze aandacht terug te winnen, moeten we erkennen dat we het doelwit zijn van manipulatie. Vervolgens nemen we maatregelen zoals het instellen van het scherm op monochroom, zodat we in de werkelijkheid kunnen leven en niet in een matrixachtige fantasie.
Dit artikel verscheen eerder op tfp.org.
Laatst bijgewerkt: 16 februari 2026 14:22