In Rusland blijven de speeltuinen steeds vaker leeg. Er worden minder en minder kinderen geboren. Maar ook Nederland en veel andere West-Europese landen kampen met een laag geboortecijfer.
Is het dalende geboortecijfer in Rusland een wereldwijd waarschuwingsteken?
Rusland is zwak en wordt elke dag zwakker. Deze evaluatie is niet direct gerelateerd aan de gebruikelijke maatstaven voor nationale kracht - rijkdom, militaire middelen of bezet land - en het is ook niet alleen maar wensdenken. Academici hebben een naam voor het kernprobleem van Rusland: demografie.
Anticonceptie en abortus
Demografie is de studie van de bevolking en de verandering ervan in de loop van de tijd. Bevolkingen stijgen en dalen om vele redenen. Enkele klassieke verklaringen zijn religieuze overtuigingen, moraliteit, gezondheidskwesties, economische kansen, immigratie en politieke omstandigheden. Twee belangrijke aspecten zijn echter relatief nieuw: effectieve anticonceptie en legale abortus. Alle klassieke en meer recente factoren zijn van toepassing op de demografische ramp in Rusland. De Russisch-orthodoxe kerk maakt de religieuze doctrine ondergeschikt aan politiek opportunisme.
Rusland heeft een lage levensverwachting
De volksgezondheid in Rusland is een ramp, zoals blijkt uit het feit dat de levensverwachting van mannen in 1994 daalde tot 57,4 jaar. (Het is nu 67,5 jaar, ver onder dat van de VS - 79,25 jaar.) De economie is sinds de Bolsjewistische Revolutie een puinhoop. Tijdens de decennia van communistische heerschappij vertrok iedereen die een uitreisvisum kon regelen. Zelfs vandaag de dag is het land niet genoeg een land van mogelijkheden om massale immigratie aan te trekken om het lage geboortecijfer te compenseren.
Een pionier in decadentie
Bovendien was de Sovjet-Unie een pionier op het gebied van zogenaamde "seksuele bevrijding". Een van de eerste dingen die Lenin en Stalin deden was vrouwen dwingen buitenshuis te werken. Om deze revolutionaire verandering soepel te laten verlopen, bevorderden ze echtscheiding en abortus. In de eeuw daarna zijn deze voorwaarden universeel geaccepteerd. Tegenwoordig wordt er niet eens meer over gesproken. Zeker, alle andere geïndustrialiseerde landen, inclusief de VS, lijden onder een aantal van dezelfde omstandigheden. Maar alleen in Rusland zijn al deze toestanden zo overheersend geweest gedurende zo'n lange periode.
Erger dan in het Westen
De situatie in Rusland is wanhopig. Totdat het Oekraïne binnenviel, beweerden sommigen dat de demografische problemen van Rusland het vermogen om een moderne oorlog te voeren ondermijnden. Dat idee heeft een naam: “geriatrische vredestheorie”. Ondanks de vreemd klinkende titel mag niemand het zomaar terzijde schuiven. De vooronderstelling is dat een natie met een snel vergrijzende bevolking geen succesvolle oorlog kan voeren.
Lees ook: Er gaat iets mis als het bij het avondeten stil is
De geriatrische vredestheorie
Robert Farley, gasthoogleraar aan het U.S. Army War College, legt uit: “De geriatrische vredestheorie is minder afhankelijk van de feitelijke beschikbaarheid van jonge mannen dan van de sociaaleconomische structuren die ontstaan in ‘oude’ samenlevingen, in het bijzonder de behoefte aan jonge werknemers om het sociale vangnet en de gezondheidszorgsystemen te ondersteunen die de ouder wordende burgers nodig hebben. Hierdoor zijn er minder jonge mensen beschikbaar om in de behoeften van militaire organisaties te voorzien.”
Geen garantie voor vrede
Jennifer Sciubba, Ph.D., auteur van 8 Billion and Counting: How Sex, Death, and Migration Shape Our World, merkt op dat ouderdom niet altijd vrede garandeert. In een artikel uit 2022 dat ze voorbereidde voor het Population Reference Bureau, zette ze haar bedenkingen uiteen. “Het veiligste argument, het argument dat ons het best voorbereidt op de toekomst, is dat vergrijzing en ontvolking geen automatisch recept zijn voor vrede. Wat Rusland, China, Japan en vele andere vergrijzende landen hebben laten zien is dat wanneer het dreigingsniveau of de motivatie hoog genoeg is, zelfs staten aan het einde van de demografische transitie de middelen zullen verzamelen om te vechten.”
Twee zwakke tegenstanders
Hoe speelden deze factoren in het echt? Toen Rusland in februari 2022 Oekraïne binnenviel, voorspelden de meeste analisten een snelle Russische overwinning. Toen dat niet gebeurde, schreven de meesten een combinatie van Russische incompetentie en onverwacht Oekraïens verzet toe. Niemand mag echter demografische factoren negeren. Oekraïne deelt veel van de kwalen van zijn tegenstander. Als onderdeel van de voormalige Sovjet-Unie hebben de meeste van de door de communisten gecreëerde sociale, juridische en economische problemen van Rusland ook Oekraïne getroffen.
Oorlog tussen zwakke landen
Twee fundamenteel zwakke landen vechten dus tegen elkaar. Beiden kunnen doorgaan omdat ze sterke bondgenoten hebben. Er is veel inkt gevloeid over de reacties van Vladimir Poetin op het lage geboortecijfer in Rusland, dat door een van zijn woordvoerders als “catastrofaal” werd bestempeld. Hoewel de Russische leider zijn propagandamachine heeft aangezet om grotere gezinnen te promoten en deze inspanningen heeft ondersteund met economische stimuleringsmaatregelen, is de trieste situatie niet verbeterd. Volgens het statistisch bureau van de Russische overheid, Rosstat, “werden er van januari tot juni 2024 599.600 kinderen geboren in Rusland - 16.000 minder dan in dezelfde periode in 2023.”
Een wereldwijd probleem
Deze omstandigheden zijn echter niet beperkt tot de landen die vroeger werden gedomineerd door de Sovjet-Unie. Ze zijn ook niet beperkt tot Oost-Europa en Azië. Het vruchtbaarheidscijfer van Rusland, 1,41, is gelijk aan dat van Oostenrijk. De 1,46 van Duitsland is niet veel hoger. Spanje (1,16), Italië (1,24), Polen (1,29) en Griekenland (1,32) blijven achter bij de Russen. Alleen Frankrijk (1,79), Roemenië (1,71) en Turkije (1,63) overtreffen Rusland in belangrijke mate. Het geboortecijfer van de VS is vrijwel identiek aan dat van de Fransen. Het geboortecijfer van Canada (1,33) overtreft dat van Griekenland nauwelijks.
Een gebrek aan moraliteit
Geen van deze landen voldoet aan de norm voor natuurlijke bevolkingsvervanging, die het World Economic Forum op 2,1 stelt. Rusland proeft de bittere vruchten van generaties anti-gezinsbeleid. Terwijl de naties van Noord-Amerika en West-Europa er beter aan toe zijn, is de prognose voor de lange termijn nog steeds grimmig. De remedie is eenvoudig te begrijpen, maar vereist Salomo’s wijsheid om uit te voeren. De bevolking krimpt omdat mensen de motivatie en moraliteit hebben verloren om kinderen te krijgen. Alleen een morele en religieuze regeneratie kan vernieuwen wat de laatste drie of vier generaties hebben verspild.
Teken daarom vandaag nog de petitie aan premier Schoof: "Stop het fiscaal straffen van het kostwinnersgezin!"
(Artikel gaat verder onder deze boodschap)
De fiscale discriminatie van kostwinnersgezinnen is een probleem dat u welbekend is. Als gevolg daarvan betalen kostwinnersgezinnen bij hetzelfde totale inkomen ruim zevenmaal zoveel belasting als tweeverdienersgezinnen. Bovendien lopen zij ook nog eens tal van toeslagen mis, waarvan andere gezinnen wel profiteren. Dit onrecht is onverdedigbaar. Daarom vraag ik u beleefd maar dringend om alles te doen wat in uw vermogen ligt om aan dit onrecht een einde te maken.
Dit artikel verscheen eerder op tfp.org.
Laatst bijgewerkt: 17 februari 2026 15:57