Er gaat iets mis als het bij het avondeten stil is

oktober 15, 2020 Redactie

Nog nooit zijn we zo verbonden en geïnformeerd geweest. We hebben een wereld van kennis binnen handbereik die alle mogelijke terreinen bestrijkt. We kunnen gemakkelijk communiceren met anderen over de hele wereld tegen weinig kosten. We zouden enorm gevorderd moeten zijn in het spreken met anderen. Alles zou aanwezig moeten zijn voor lange stimulerende gesprekken over elk mogelijk onderwerp. Of zo lijkt het.

Maar we praten niet met anderen. Erger nog, het lijkt erop dat veel mensen niet eens weten hoe ze met elkaar moeten praten. We zijn allemaal verbonden met techniek en hebben niets te zeggen. Velen zijn de kunst van het praten kwijt.

De stille eettafel

Stilzwijgen en doodse stilte domineert zoveel huishoudens. Dit is de conclusie van een recent onderzoek in het Verenigd Koninkrijk over de gezinsgewoonten daar. Dezelfde slechte gewoontes zijn in Nederland ook behoorlijk aanwezig, waarschijnlijk in vergelijkbare proporties. Ze zijn ook in verschillende mate te vinden in onze hele geglobaliseerde wereld.

Een bijzonder tragische bevinding van dit onderzoek bij 2500 inwoners van het Verenigd Koninkrijk is dat een derde van de gezinnen in volledige stilte zit tijdens de maaltijden. Nog eens drie op de tien respondenten geven aan problemen te hebben met het vinden van onderwerpen voor een gesprek tijdens het eten.

Lees ook: Rutte knijpt eenverdienersgezin nóg verder uit

Natuurlijk is er ook het probleem om mensen tijdens de maaltijd samen op dezelfde plaats te laten eten. Ongeveer vier op de tien ouders eten over het algemeen niet tegelijkertijd met hun kinderen. Tien procent van de respondenten zegt nooit samen te eten als gezin.

Het samenkomen van het gezin rond de tafel lost het gespreksprobleem niet op. Meer dan één op de vijf respondenten geeft aan liever naar de televisie te kijken dan met familieleden te praten. Maar liefst 44 procent zegt tijdens de maaltijd naar hun iPhone te staren – een praktijk die bekend staat als zombie-eten. Iedereen kent de mensen die etenstijd gebruiken voor sociale media en appen.

Een ware crisis die wordt genegeerd

De resultaten van het onderzoek zijn schokkend omdat ze een gebrek aan het menselijke element, dat zo essentieel is voor ons leven, aan het licht brengen. De kunst van het praten is niet iets dat kan worden gedelegeerd aan een app of gevonden op het scherm. Er is iets opdringerigs in de aard van onze apparaten dat een gesprek onmogelijk maakt als je ermee bezig bent.

De technologie heeft ons leven zo getransformeerd dat ieder zich terugtrekt in zijn of haar kleine steriele wereld. En dit is een grote tragedie die ouders en gezinnen zou moeten aangaan. Het zou onze nationale leiders zorgen moeten baren, want de sociale vaardigheden die aan de tafel worden aangeleerd, vormen de basis van de beschaving in de samenleving. En toch lijkt het niemand iets te kunnen schelen.

Conversatie: een luxe waar de armen van kunnen genieten

Inderdaad, dat vreugdevolle gevoel van samenzijn, van aangezicht tot aangezicht, is wat het gezin zo bijzonder maakt. Het gesprek staat open voor alle leeftijden, beroepen en sociale omgevingen. Men hoeft niet rijk te zijn, want goed kunnen praten is een luxe waar zelfs de allerarmsten van kunnen genieten.

Bij het lezen van het Britse onderzoek kunnen we een ander artikel over converseren aanhalen. De schrijver bespreekt de manier van converseren. Hij bespreekt zelfs een tegengesteld probleem, namelijk dat van de intieme gesprekspartners. In de late negentiende eeuw, toen dit artikel werd geschreven, was het probleem vaak te veel conversatie in plaats van de steriele stilte van te weinig.

Misschien wel het indrukwekkendste idee in het artikel is dat het gesprek iets is om te leren. Het vergt inspanning en zelfdiscipline. We worden gevraagd om rekening te houden met anderen en niets te zeggen wat ons te binnen schiet, zoals zo vaak gebeurt in onze door social media gedomineerde wereld.

“De zorgvuldige denker en luisteraar vindt zoveel om zijn vooropgezette ideeën te matigen, zoveel om ze te corrigeren, soms zoveel reden om ze te veranderen, dat hij geen haast heeft om ze in hun huidige onvolwassen vorm te laten spreken.”

We zijn geroepen om te praten over belangrijke zaken en niet over kleine (en saaie) persoonlijke zaken. De begeertes en inferieure impulsen in onze aard “hebben aandacht nodig, maar dragen niet veel bij aan de discussie.” Inderdaad, we moeten proberen iets te zeggen dat “de moeite waard is om uit te spreken.”

Lees ook: Kan minister Slob (CU) de onderwijsvrijheid “toekomstbestendig” maken?

Tegelijkertijd moet het gesprek gaan over ons dagelijks leven. Het is geen discours of een toespraak, maar hoe we die dingen kunnen bespreken die voor ons belangrijk zijn. “De taal houdt het midden tussen de wensen die ons naar de aarde brengen en de affecties die ons naar de hemel brengen.”

Ontbrekende conversationalisten

Onderwerpen van gesprek zijn belangrijk, maar dat is niet de belangrijkste behoefte. Wat vandaag de dag ontbreekt zijn de gesprekspartners die weten hoe ze moeten luisteren en anderen bij de discussie moeten betrekken. Dit zijn mensen die deel uitmaken van de algemene cultuur en die kunnen putten uit een rijke geschiedenis, literatuur en traditie en zo het gesprek interessant en boeiend maken.

Het hierboven geciteerde artikel was een uitstekend voorbeeld van deze algemene cultuur die tot uiting komt in wat ooit bekend stond als liberaal onderwijs. De auteur citeerde Homerus en verwees naar Plutarchus. Hij citeerde de Heilige Schrift en herinnerde aan een episode uit de oude Romeinse geschiedenis. De auteur was echter niet noodzakelijkerwijs een geleerde man voor zijn tijd. Het artikel verscheen in de januari 1890 editie van het Locomotiefmachinisten Dagboek. Het advies over het gesprek was gericht op de werkende mannen die de treinen reden. Er werd echter aangenomen dat de meeste mensen bekend zouden zijn met de onderwerpen die in het artikel aan de orde kwamen.

Een waardering voor de vrije tijd

Een terugkeer naar het gesprek veronderstelt veel meer dan alleen leren, cultuur en beschaving. In plaats daarvan vraagt het om een nieuwe waardering van de rust, de herinnering en de ware vrije tijd, die zo tegengesteld is aan de constante activiteit van vandaag. De snelheidsmaniak leidt tot misselijkheid voor reflectie. Die proportionele spirituele geneugten, zoals conversatie, kunst en stilte, hebben steeds minder aantrekkingskracht op een wereld die verslaafd is aan sensatie, gelijktijdigheid en directheid.

Het is jammer dat mensen geen zin meer hebben in deze spirituele geneugten. We hebben ze nodig als we de huidige disfunctionele gezinnen die geen tijd kunnen vinden om samen te eten, willen herstellen. Alleen in zo’n spirituele sfeer zullen gezinsleden weer met elkaar praten.

Dit artikel is een vertaling van ‘Something Is Wrong When Family Dinners Are Silent’, geschreven door John Horvat II en gepubliceerd op tfp.org.

Gezin in Gevaar zet zich met 0 euro subsidie 100% in voor de verdediging van kind en gezin. Help mee met een gift!